سنتور

نوشته شده در 9 سپتامبر 2020 / توسط فرهنگ سازان معاصر
سنتور
سنتور

سنتور یکی از کهن ترین سازهای کاملا ایرانی است که دارای صوتی شفاف و بلورین بوده و قابلیت تک نوازی و گروه نوازی را به خوبی دارد. ساز از نظر محدوده صدا دهی یکی از گسترده ترین سازهای ایرانی است.

صدای دلنشین این ساز افراد زیادی را به خود جذب می کند. این ساز یکی از سازهای زهی _ کوبه ای است و به شکل ذوزنقه است که بلندترین ضلع موازی آن به سمت نوازنده قرار می گیرد.

رایج ترین نوع سنتور ۹ خرک و ۷۲ سیم به صورت دسته های ۴ تایی و در ۱۸ دسته است.

تاریخچه سنتور

اختراع این ساز را به ابونصرفارابی نسبت می دهند ، بر اساس  پژوهش های انجام شده ، کهن ترین نشانه بجا مانده از این ساز ، سنگ تراشی های آشور و بابلیان است.

در کتب و تالیفات ابونصر فارابی ، ابن سینا و منوچهری نامی از این ساز آمده است. در بررسی های انجام شده نشان می دهد ساز طیف گسترده ای از سبک ها و مکاتب کنونی را در سده کنونی دارد ، به طوری که می توان گفت حداقل ۱۵ سبک و مکتب گوناگون و فعال در این عرصه شهره هستند.

در کشورهایی مانند چین ، اروپای شرقی ، انگلستان ، آلمان ، اتریش ، هندوستان ، کامبوج ، آمریکا ، گرجستان ، ارمنستان ، عراق ، مصر شکل هایی مشابه از سنتور دیده می شود.

نوازندگان قدیمی ساز سنتور

  • ابوالحسن صبا
  • سماع حضور
  • محمد صادق خان
  • علی اکبر شاهی
  • حبیب سماعی
  • حسین صبا

نوازندگان اخیر

  • ارفع اطرایی
  • داریوش صفوت
  • حسین ملک
  • سیامک آقایی
  • مهدی ناظمی
  • حسین پرنیا
  • داریوش سالاری
  • رضا شفیعیان
  • سوسن دهلوی
  • فرامرز یاپور
  • مجید کیانی
  • محمد حیدری
  • پرویز مشکاتیان
  • فضل الله توکل
  • منصور صارمی
  • مجید نجاحی
  • پشنگ کامکار
  • جواد بطحایی
  • اردوان کامکار

و از سازندگان مشهور داریوش سالاری را می توان داریوش سالاری را می توان نام برد.

  • رضا وزنده
  • منصور صارمی
  • فرامرز پایور
  • رضا شفیعیان
  • مجید کیانی
  • اسماعیل تهرانی
  • پرویز مشکاتیان

نوازندگی ساز سنتور

با دو چوب نازک به نام مضراب ساز نواخته می شود. برای نرم تر شدن و کم زنگ تر شدن آوای ساز به مضراب ها نمد چسبانده می شود. نوازنده ، در اکثر اوقات ، با هریک از مضراب ها نت متفاوتی را اجرا می کند به همین دلیل نوازنده علاوه بر چابکی دست ها به تمرکز ذهن نیز نیاز دارد ، که با تمرین و پشتکار فراوان بدست می آید. در نواختن سنتور انگشتان دست با ترتیب و قاعده معینی در داخل مضراب قرار می گیرد و نوازنده سنتور با حرکت چرخشی مچ و با استفاده از سر مضراب ، بر روی سیم ضربه وارد می آورد.

کوک سنتور

به خاطر تاثیر گذاری نم و گرما روی چوب و ضربه های مدام مضراب ، سیم ها کوک را به هم می زند و ۷۲ سیم باید مرتب کوک یا هم خوان شوند. بنابراین بسیاری از پیامدهای فیزیکی می تواند روی آوای ساز تاثیر بگذارد وقتی نوازنده ماهر به خاطر کوک ناکام بماند در نتیجه کوک بودن ساز برای نوازندگان بسیار مهم می باشد.

بخشهای مختلف ساز

جعبه رزنانس : جنس چوب ساز عمدتا گردویی می باشد از راش ، آزاد ، رز و ود ، فوفل و … نیز ساخته می شود. قطر تنه ، منطقه رویش درخت ، مدت زمان خشک شدن چوب و شیوه خشک شدن چوب بر کیفیت چوب تاثیر گذار است.

گل روی جعبه ساز : سوراخ های به شکل گل روی جعبه ساز می باشد.

ضخامت دصفحه و کف ساز : بر روی صدای ساز تاثیر دارد و بنا به نوع چوب ۷ تا ۹ میلی متر و صفحه بین ۵/۵ تا ۵/۷ میلی متر تنظیم شود.

شیطانک : روی دو ساق ذوزنقه سنتور یک برجستگی است که دو میله استیل به قطر حدودی ۲ میلی متر است و سیم های سنتور روی آن قرار می گیرد. ارتفاع شیطانک اهمیت زیادی دارند زیرا روی میزان فشار سیمها روی خرک اثر دارد و بر روی صدای سنتور اثر می گذارد.

گوشی و شمیله در ساز : سیمهای ساز از طریق همین گوشیها کوک و تنظیم می شود.

سیم ساز : سیم زرد ( آلیاژ برنج ) تولید صدای زیر ، سیم سفید ( آلیاژ سفید ) تولید صدای بم هستند. سیم های سفید روی خرک چپ و سیم زرد روی خرک راست به صورت متناوب قرار گرفته اند.

انواع ساز در ایران

  1. سل کوک ۹ خرک با ۷۲ سیم
  2. ۱۰ ، ۱۱ ، ۱۲ خرک
  3. سنتور لاکوک
  4. سنتور لی کوک
  5. سنتور باس
  6. سنتور باریتون
  7. سنتور کروماتیک
  8. سنتور کروماتیک بم

انتخاب یک ساز خوب

  1. نوع چوب ساز بهتر است از گردو یا درخت آزاد باشد.
  2. چوب ساز بدون گره باشد.
  3. چوب بدون انحنا و لقی باشد.
  4. چوب سنتور بدون شکستگی و ترک باشد.
  5. ساز را تکان دهید نباید صدا بدهد گاهی پل سنتور افتاده و موقع تکان دادن صدا می دهد.
  6. سیمهای ساز ، گوشی ها ، سیم گیرها ، مفتول های سیمی روی شیطانک نباید زنگ زدگی ، رنگ تیره یا قرمزی یا زبری داشته باشد.
  7. ظاهری منظم و تمیز داشته باشد و رنگ و چسب روی آنها نباشد.
  8. گوشی ها و سیم گیرها منظم و ردیف و یک اندازه هستند.
  9. گوشی ها خیلی سفت و یا خیلی شل نیستند و سنتور به راحتی کوک می شود.
  10. ضخامت صفحه رویی و زیری سنتور نباید زیاد باشد و بیشتر از ۵ میلی متر نباشد.
  11. کوک ساز توسط مدرس بررسی می شود که صدای آن درست باشد
  12. کلید ساز دقیقا اندازه گوشی هاست و جای چکش کاری روی آن دیده نمی شود.

نکاتی در مورد کوک سنتور

  • سازی بخرید که چندین بار کوک شده باشد.
  • از مدرس بخواهید کوک سنتور را بررسی کند و مجدد چند سیم آنرا کوک کند.
  • سنتور هایی که خاتم ، معرق ، منبت ، چرم روی صفحه ساز کار شده است مناسب نیست ، زیرا اینها باعث ضعیف صدای ساز می شوند.

 

موسیقی شناسی

بازگشت

 

 

برچسب ها : ،

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *