تاریخچه تمبر

نوشته شده در 10 سپتامبر 2020 / توسط فرهنگ سازان معاصر
تمبر
تمبر

تمبر ( واژه فرانسوی)  یک کاغذ کوچک معمولا چهارگوش با لبه دندانه دار و بهادار با یک علامت رسمی
به نشان پرداخت وجه حمل نامه یا محمولات پستی و همچنین مالیات و عوارض آن  روی پاکت یا محموله پستی می چسبد.
نخستین تمبر دنیا با تصویر ملکه ویکتوریا در سال ۱۸۴۰ در انگلستان چاپ شد.

البته قبل از آن سال ۱۶۳۵ مسیو ولایه کارمند پست فرانسه پاکتی با علامت خاص ابداع کرد و به جریان انداخت،
بعد از آن جیمس چالمره سوییسی تمبرهایی در چاپخانه خود چاپ کرد و در سال ۱۸۳۴ به بریتانیا عرضه نمود
و رونالد هیل کارمند ارشد پست بریتانیا در سال ۱۸۳۷ اهمیت تمبر را در مجلس عوام به تائید رساند.
هند در سال ۱۸۵۴، عثمانی در سال ۱۸۶۳ و مصر در سال ۱۸۶۶ اولین کشورهای آسیایی  بودند که اقدام به استفاده از تمبر نمودند.

تمبر

تمبر ها تنوع زیادی در نقش و فراوانی دارند بنابراین نمادهای به کار رفته درآن بیشتر مورد استفاده مورخان می باشد،
ضمن اینکه پیام های نمادین حکومت ها با تمبرها به شهروندان و جهان ارسال می شود،
و از این لحاظ منابعی مهم و بسیار پرارزش محسوب می شوند.

تصویر روی تمبرها از روی تصاویر افراد مهم مثل پادشاه، ملکه ،روسای جمهور، دانشمندان، مشاهیر ،
رویدادهای تاریخی ، مناسبت ها، سالگردها ، منابع طبیعی ، حیوانات و ….. چاپ می کنند.
بعضی از نمادهای اصلی  چاپ شده بر روی تمبر توسط دولت های امروزی شامل پرچم ملی،
نشان ها، شعارها، مهرهای رسمی، مظهر دولت ها ، لباس های سنتی، صنایع دستی ملی، بناهای قدیمی و جدید و …. می باشد

مثال هایی از این نمونه ها

  • درخت سدر در لبنان
  • ستاره ۵ پر درمراکش
  • تمبر با نقش تیسفون (پایتخت ایران در قرن ۸) در عراق در سال ۱۹۲۳ ه هنوز عراق در کنترل انگلستان بود جنجالی جهانی به پا کرد
  • تمبرهای ایران و عراق از سال ۱۳۶۰ درمورد جنگ خلیج فارس
  • تمبرهایی با محتوای بازپس گیری سرزمین های اشغال شده، بازسازی مناطق ویران شده
  • در حکومت اسماعیل پاشا در مصر آشکار شدن احساسات ملی باعث شد زبان عربی جای زبان ترکی در تمبرها را بگیرد

نشانه هایی که از تمبرها می توان بدست آورد

بررسیو مطالعه تمبرها بسیار پر اهمیت و روشنگر می باشد و از اختراع چاپ افست تمبرهای ساده و کم هزینه در سطح جهان چاپ شده اند،
در کل مطالعه درونی و بیرونی یک تمبر می تواند نشانه های تاریخی مهمی را بیان کند.

  • نوشته های چند زبانه در تمبرها نشانه چندین زبان ملی یا امتیاز دادن به اقلیت های زبانی می باشد
  • تمبرهای پست هوایی و ارسال ویژه در یک کشور نشان از وجود این خدمات درآن کشو است
  • ساختمان دانشگاه ها و مدارس ، درمانگاه های جدید و … را با افتخار نشان می دهد و نشان از تامین خدمات آموزشی و درمانی رایگان می باشد
  • موضوعات و فناوریهای جدید
  • روابط خارجی و امور بین الملل و پیوندهای منطقه ایی
  • تنش ها و اختلافات و یا همبستگی منطقه ایی
  • شواهدی از دعاوی اراضی
  • مشکلات اقتصادی و تورم
  • استفاده انحصاری از یک زبان ملی در یک کشور
  • رشد احساسات ملی گرایانه در یک کشور
  • تاکیدی بر پیوستگی فرهنگی کشورها
  • میزان حاکمیت خارجی و استعمار یک کشور و همچنین میزان وابستگی آنها

تاریخچه تمبر در ایران

در زمان هخامنشیان داریوش بزرگ برای اطلاع رسانی به سراسر امپراطوری و اطلاع از اخبار دورترین نقاط امپراطوری چابک سوارانی تربیت کرده بود،
ایستگاه به ایستگاه می رفتند تا به چاپار بعدی برسند. سر در اداره پست نیویورک این جمله از داریوش بزرگ نوشته شده:
نه برف و باران و نه تاریکی شب نمی تواند پیک های تندرو را از حرکت باز دارند

نخستین بار در ری شهر بوشهر در سال ۱۲۷۹ با تاسیس دفتر پستی انگلستان تمبر هندوستان در محمولات پستی، تمبر در ایران رواج یافت.

سال ۱۲۸۲ در زمان ناصر الدین شاه قاچار  هیاتی به پاریس رفت و تمبرهایی با طرح شیر و خورشید را موافقت کردند،
اما چاپ تمبر تا سال ۱۲۸۵ به تعویق افتاد، این تمبرها به سری باقری معروف شدند و تا ۱۲۹۶ استفاده شد.

تاریخچه تمبر در ایران

نقش این تمبر نشان رسمی دولت وقت ایران، شیر و خورشید، داخل دایره ایی که گرداگرد آن زنجیره ایی با ۸۶ دانه مروارید پوشیده شده بود ،
و در چهارگوشه آن قیمت هر تمبر به فارسی درج شده بود و بهای آن ۱،۲،۴،۸ شاهی و در رنگ های بنفش ، سبز، آبی و قرمز بود
سال ۱۲۹۳ توزیع انحصاری تمبر از دفاتر پستی خارج شد و ۱۲۹۴ ایران به عضوریت اتحادیه جهانی پست در آمد.
مرکز این اتحادیه  که در ۱۲۵۴ تاسیس شده بود در برن سوئیس می باشد.
مدتی بعد وزیر پست خانه،اداره ثبت و تمبر دولتی ف میرزاعلی خان امین الدوله دستور داد
تمام اسناد معاملات از قبیل نقدی و جنسی، ملکی و تجاری، کلیه نوشتجات اراضی و احکام قبوضات و… باید مهر و تمبر و ثبت اداره مذکور را داشته باشد.

دوره بندی تمبر در ایران

  • دوره اول : از ناصرالدین شاه تا احمد شاه از سال ۱۲۴۷ دوره قاچار
  • دوره دوم: پهلوی اول و رضا شاه از سال ۱۳۰۴
  • دوره سوم : پهلوی دوم ومحمدرضا شاه از سال ۱۳۲۲۰
  • دوره چهارم : جمهوری اسلامی از ۱۳۵۸

تمبرهای چاپ شده در ایران

  • ۱۳۲۶ در قیام مردم تبریز علیه محمدعلی شاه ستارخان تمبرهایی چاپ کرد که در سال ۱۳۳۷ شیخ محمد خیابانی روی آن مهر آزادیستان زد
  • ۱۳۲۷ در نهضت مردم لار به رهبری سیدعبدالحسین مجتهد لاری تمبرهایی با عبارت ملت اسلام چاپ شد
  • در ۱۳۳۳ بعد از اشغال بوشهر توسط انگلستان مهر بوشهر در اشغال انگلیس به نشانه تسلط انگلستان بر بوشهر روی تمبرها خورد
  • در ۱۳۳۵ به دنبال نهضت انقلابی کازرون در زمان احمدشاه مهر ملت کازرون روی تمبرها خورد
  • تمبر انقلاب با عنوان پست انقلابی ایران گیلان ۲۵ ثور ۱۲۹۹ برای اعلام رهبری میرزا کوچ خان جمهوری در گیلان
    و همچنین مهری با عبارت پست دولت جمهوری شوروری ایران که روی پاکت های رسیده زده می شد
  • تمبرهای چاپ شده در ایران
  • روی تمبرهای بسته های پستی همدان، قزوین ، سنندج و اراک
    با عنوان سانسور جمهوری طلبان غرب ۱۳۰۳ نشانگر تمایلات جمهوری خواهانه حاکمان غرب کشور بود
  • مهر پست حکومت موقت پهلوی ۹ آبان ماه ۱۳۰۴-۱۹۲۵ روی تمبرهای مالیاتی پایان سلسله قاچار را اعلام نمود
  • چاپ تصویر شاه ، برنامه های اصلاحات اقتصادی و اجتماعی روی تمبرها از این تاریخ به بعد
  • تمبرهای دوره پهلوی شامل : نقوش معماری باستانی ایران، تصاویر شاهان هخامنشی و ساسانی، اعلام تغیر نام پرشیا به ایران، تصاویر ورزش های باستانی،
    بزرگداشت مفاخرو مشاهیر ایرانی مانند رودکیف ابن سینا و سعدی، بزرگداشت ازدواج، تولد، تاجگذاری،
    جشن های ۲۵۰۰ ساله ، چهره شاه و خاندان پهلوی ،تولد محمدرضا پهلوی، نجات آذربایجان،
    اتحادیه پست جهانی، سری هوایی قم، جنگلبانی هندوستان، شیلات، پهلوانی،
    بیمارستان نمازی، لباس محلی ، پنجاهمین سال تاسیس نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و …
  • تمبرهای چاپ شده در ایران
  • اولین تمبر بعد از اتقلاب فرودین ۱۳۵۸ چاپ شد و تصاویر تمبرها دگرگون شد و شامل
    : وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ، ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ ، ۲۱ و ۲۲ بهمن ماه
  • ۱۳۵۹ تمبرهایی با مضامین بزرگداشت علی شریعتی، شهید مطهری، آیت الله طالقانی،
    پیشگامان انقلاب اسلامی، یکصدمین سالگرد تولد محمد مصدق در ۲۹ اسفنذ ۱۳۵۸
  • ۱۳۶۰ نقش شیر و خورشید از ته نقش تمبرها حذف و عبارت دولت شاهنشاهی ایران به جمهوری اسلامی ایران تغییر کرد
    و تمبرهایی با مضامین اعیاد و مناسبت های مذهبی، ویژه هفته وحدت، همبستگی میان مذاهب اسلامی،
    حمایت از جنبش های اسلامی دیگر کشورها مثل انتفاضه فلسطینف قیام مردم افغانستانف موضوعات
    شهادت، شهدای جنگ تحمیلی، شهیدان نهضت های اسلامی سایر کشورها، جنگ تحمیلی و پیامدهای آن چاپ شدند

طراحان تمبر ایران

  • محمد مهروان در دهه ۴۰
  • ناصر گرجی

بازگشت

تاریخ و تمدن 

برچسب ها : ،

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *